Większość osób pracujących zna prawa wynikające z poszczególnych umów o pracę, umów zlecenia czy o dzieło. Jednak często te dwie ostatnie są mylone, a podstawy ich funkcjonowania nie są znane. Jasno wytyczone granice w rodzajach współpracy będą bezpośrednio wpływały na obowiązki przedsiębiorstwa – zarówno w zakresie podatkowym jak i składkowym. Z pomocą przyjdą nam w tym przypadku znajomość uregulowań prawnych oraz interpretacji podatkowo – prawnych.

Zacznijmy od różnic wynikających z umowy zlecenia, a umowy o pracę

Kluczową zasadą odróżniającą te umowy, jest podstawa prawna (pomiędzy podmiotami) tych dwóch rodzajów współpracy. Dla umowy o pracę regulacje znajdują się w Ustawie Kodeksu pracy z dnia 26 czerwca 1974 roku, a umowa zlecenia oparta jest o regulacje Ustawy Kodeksu Cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 roku.

Cechy charakterystyczne to strony umowy

W umowie zlecenie strony to:

- przyjmujący zlecenie (potocznie zleceniobiorca),

- dający zlecenie (potocznie zleceniodawca).

W umowie o pracę strony to:

- pracownik,

- pracodawca.

Podobieństwa

W ramach umowy zlecenie oraz umowy o pracę nawiązywany jest stały stosunek współpracy, odróżniający je od umowy o dzieło. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z uregulowaniami przepisów ogólnych Kodeksu pracy, każde zatrudnienie w warunkach określonych w art. 22 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na to, jak umowę nazwą strony.

Różnice

Różnica pomiędzy umową zlecenia, a umową o pracę wynika ze szczególnej ochrony, którą kształtują przepisy Kodeksu pracy. W ramach umowy o pracę zatrudniony wykonuje swoje obowiązki pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie określonym przez pracodawcę natomiast wykonawcy biorący zlecenie są w swojej działalności bardziej autonomiczni. Wykonawca wykonuje zlecenie samodzielnie, określając własny zakres i czas wykonywania prac biorąc pod uwagę wskazówki dającego zlecenie.

Umowa zlecenia, a umowa o dzieło

Większość zorientowanych przedsiębiorców wie, że umowa o dzieło pozwala na ponoszenie stosunkowo najmniejszych zobowiązań wobec organów państwowych zwłaszcza jeśli chodzi o ZUS.

Cechy charakterystyczne

Umowa o dzieło została zdefiniowana w ramach Tytułu XV Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z art. 627 Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Zgodnie z tym strony umowy o dzieło to:

- przyjmujący zamówienie (potocznie Wykonawca);

- zamawiający (potocznie Zamawiający).

Podobieństwa

Obie umowy – zlecenie oraz dzieło – zostały uregulowane w ramach Kodeksu Cywilnego. Są więc stosunkami cywilnoprawnymi i przyjmujący zamówienie / przyjmujący zlecenie nie korzystają z ochrony gwarantowanej przez Kodeks pracy dla pracowników.

Różnice

To co odróżnia obie umowy to rodzaj rezultatu, czyli wyniku danej umowy. Umowa o dzieło jest stosunkiem prawnym wymagającym rezultatu (powstania dzieła w rozumieniu materialnym jak i niematerialnym) natomiast umowa zlecenie polega na dokonywaniu czynności. Należy więc w każdym wypadku dokonać oceny, jaki ma być sposób współpracy pomiędzy podmiotami oraz skutek ich działań.

Podatki i składki ubezpieczeniowe dla powyższych umów

Wszystkie trzy rodzaje umów należy odpowiednio zakwalifikować. W ramach umowy o pracę, umowy zlecenia lub umowy o dzieło powstaną różne obowiązki prawne, ale również finansowe – w zakresie ubezpieczeń i składek.

W przypadku zawarcia umowy cywilnoprawnej z osobą niebędącą pracownikiem zasady ogólne wskazują wysokość opodatkowania zależną od kwoty należności określonej w danej umowie. Natomiast w przypadku podpisania umowy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą wynagrodzenie z umowy uznawane jest zazwyczaj za przychód z działalności.

Zasady

Największym zobowiązaniom, jeżeli chodzi o składki, podlegają pracownicy w ramach umowy o pracę, w ramach umowy zlecenia zobowiązania zostały zmniejszone, a od umowy o dzieło nie odprowadza się żadnych. Należy jednak pamiętać, że są to wskazania bardzo ogólne, przewidujące wiele wyjątków oraz reguł. W ramach wątpliwości na oficjalnych stronach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych można znaleźć informacje kto i na jakich zasadach podlega konkretnym stawkom ubezpieczenia.

Wysokość składek w 2018 roku określana jest w formie procentu od podstawy jej wymiaru, wynika od różnych czynników, zgodnie z zasadami ogólnymi i stanowi obecnie:

- Ubezpieczenie emerytalne - 19,52%,

- Ubezpieczenia rentowe - 8,00%,

- Ubezpieczenie chorobowe - 2,45%,

- Ubezpieczenie wypadkowe — od 0,40% do 3,60%,

- Ubezpieczenie zdrowotne – 9%,

- Fundusz Pracy - 2,45 %,

- Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 0,10%,

- Fundusz Emerytur Pomostowych - 1,5%.

Reasumując, w celu prawidłowego wskazania obowiązkowych składek oraz zobowiązań wobec organów należy znać ogólne zasady dotyczące ubezpieczeń w Polsce. Trzeba określić indywidualną sytuację danego podmiotu, analizując podstawę prawną (rodzaj umowy) i na końcu pamiętać o weryfikacji aktualnych stawek należności.

Według nowelizacji Kodeksu Pracy już od 22 lutego 2016 r. mają obowiązywać nowe zasady zawierania umów o pracę na czas określony. Tym razem umowy terminowe będą zawierane z pracownikami na okres do 3 lat, na które będą składać się:

- 3 miesiące umowy na okres próbny, 

- 33 miesiące umowy na czas określony. 

Po upływie wyznaczonego czasu, pracownik będzie traktowany jak zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. To samo odnosi się do przypadku, gdy liczba umów na czas określony przekroczyłaby trzy, wówczas od następnego dnia okresu zatrudnienia dany pracownik będzie traktowany jak zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

Jakie korzyści odniosą zatrudnieni? 

Wprowadzenie zmian zdecydowanie uchroni pracowników od nadużyć takich jak przedłużanie umowy na czas określony w niezliczoną ilość razy bądź zawieranie umów na okres kilku lat. Obecnie, jeżeli pracodawca zawierając z pracownikiem dwie umowy o pracę jedna po drugiej na czas określony, trzecią kolejną umowę musi podpisać na czas nieokreślony. Jeżeli jednak między umowami czasowymi była dłuższa niż miesięczna przerwa, pracodawca nie jest już zobowiązany kolejnej umowy zawierać na czas nieokreślony. Ponadto nie ma ograniczeń dotyczących czasu trwania umowy na czas określony. Pracownik podpisujący umowę na czas określony może liczyć na okres wypowiedzenia umowy 2 tygodni pod warunkiem, że umowa zawarta jest na okres przynajmniej 6 miesięcy.

Co się zmieni w roku 2016?

1. Pozostaje ograniczona ilość umów terminowych z jednym pracodawcą z tym, że nie może ich być więcej niż trzy, a czwarta umowa musi zostać zawarta na czas nieokreślony,
2. Umowę na okres próbny będzie mogła zostać zawarta z pracownikiem tylko jeden raz, jednakże w określonych przypadkach możliwe będzie ponowne zatrudnienie pracownika na okres próbny,
3. Wyjątkiem pozostaje zatrudnienie na zastępstwo (umowa stosowana w szczególnych okolicznościach - zawarta na czas usprawiedliwionej nieobecności pracownika), a także w przypadku, gdy pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie, (gdy zawarcie umowy w danym przypadku służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania i jest niezbędne w danym zakresie w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy).
4. Zmienią się zasady dotyczące wypowiedzenia umów o pracę na czas określony:

- Jeżeli staż pracy osoby podpisującej umowę wynosi mniej niż pół roku – będą to dwa tygodnie, 
- Od pół roku do mniej niż trzech lat – miesiąc, 
- W przypadku okresu zatrudnienia większego niż trzy lata - trzy miesiące.

Dodatkowo pracodawcy będą mogli zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia