Opóźnienia we wprowadzeniu podatku handlowego mogła wynieść około 4,5 mld zł. To właśnie taka kwota miała zasilić wpływy podatkowe budżetu państwa, gdyby podatek wprowadzono zgodnie z planem. Tak się nie stało, ponieważ rząd nie prowadził dialogu z Unią Europejską na wczesnym etapie przygotowań nowej daniny – uważa prawniczka dr Magdalena Porzeżyńska z Kancelarii Brysiewicz i Wspólnicy.

Sąd Unii Europejskiej wydał 16 maja wyrok w sprawach połączonych dotyczący wprowadzonego w Polsce w 2016 roku podatku handlowego nałożonego na przedsiębiorstwa z sektora sprzedaży detalicznej, a dokładniej na zagraniczne sieci handlowe. Wysokość stawki podatku była zależna od miesięcznego przychodu ze sprzedaży detalicznej:

– Pierwsza stawka podatku: 0,8% w przypadku obrotu w przedziale między 17 mln a 170 mln zł,

- Druga stawka: 1,4% obrót powyżej 170 mln zł miesięcznie.

Podatek handlowy – na kogo został nałożony?

Podatek ten uderzał głównie w największych detalistów w Polsce, jakimi są duże sieci handlowe. Ostatecznie pobór podatku został wstrzymany na skutek zastrzeżeń Komisji Europejskiej, która wszczęła wobec Polski postępowanie wyjaśniające i nakazała jego zawieszenie, a ostatecznie uznała, iż stanowi on pomoc publiczną niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

W wyroku z 16 maja Sąd stwierdził nieważność zaskarżonych przez Polskę decyzji Komisji Europejskiej w sprawie podatku handlowego. Komisja błędnie uznała, iż środek ten stanowi pomoc publiczną, tym samym Sąd przychylił się do stanowiska polskiego rządu. Warto przypomnieć, że pomoc publiczna występuje, jeśli:

- Beneficjentami są przedsiębiorstwa (wg unijnego prawa konkurencji),

- Finansowana jest przy użyciu zasobów państwowych,

- Stanowi korzyść, której przedsiębiorstwo nie mogłoby uzyskać w normalnych warunkach rynkowych,

- Pomoc jest selektywna poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom bądź produkcji niektórych towarów,

- Zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz może wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

Co istotne, pomoc publiczna występuje tylko, jeśli spełnione wszystkie wymienione wyżej przesłanki. Rząd polski w sporze z Komisją argumentował, że dokonano błędnej oceny warunku selektywności, gdyż tego podatku nie można uznać za przejaw selektywnej korzyści na rzecz niektórych przedsiębiorstw. Wprost przeciwnie, jest to środek ogólny, gdyż jest uzasadniony charakterem i ogólną strukturą omawianego systemu podatkowego.

W zakwestionowanej przez Komisję ustawie o podatku detalicznym wprowadzono przepis, zgodnie z którym stosuje się do przychodów ze sprzedaży detalicznej osiągniętych od dnia 1 stycznia 2020 roku. W świetle wyroku Sądu Polska będzie mogła rozpocząć pobieranie podatku, chyba że Komisja zdecyduje się wnieść odwołanie od wyroku Sądu do Trybunału Sprawiedliwości.

Choć Polska wygrała przed Sądem, nie sposób nie odnieść wrażenia, iż poprzez zaniechanie podjęcia kontaktu z Komisją na wcześniejszym etapie, nie pierwszy raz zignorowano unijne przepisy o pomocy publicznej. Komisja dowiedziała się z prasy o pracach nad projektem ustawy wprowadzającej podatek obrotowy od sprzedaży detalicznej, natomiast pomimo zastrzeżeń Komisji ustawa została uchwalona przed zajęciem przez Komisję stanowiska w tej sprawie. Gdyby dialog prowadzony był na wcześniejszym etapie, gdzie istniałaby możliwość przedyskutowania i szczegółowego wszystkich aspektów podatku, byłaby szansa, by Komisja ostatecznie go nie zakwestionowała. Wpływy z tego podatku miały wynosić ok. 1,5 mld zł rocznie, a finalnie podatek ten nie był pobierany przez trzy lata w wyniku jego zawieszenia.

18 stycznia bieżącego roku Komisja Europejska przedstawiła projekt zmiany przepisów dotyczących podatku VAT, dzięki któremu Państwa członkowskie UE miałyby większą niż dotąd swobodę w ustalaniu stawek VAT. Uchylona zostanie lista wyjątków towarów i usług, które mogą być objęte obniżonymi stawkami VAT. Oprócz tego planowane jest wprowadzenie limitu obrotów w wysokości 100 tys. euro, poniżej którego spółki działające w więcej niż jednym państwie członkowskim mogłyby korzystać ze zwolnienia z VAT. Komisarz UE ds. gospodarczych, finansowych i podatków Pierre Moscovici stwierdził, że jest to kolejny krok do utworzenia jednolitego obszaru VAT w Unii Europejskiej.

Według Komisji Europejskiej unijne przepisy dotyczące podatku VAT, uzgodnione przed 25 laty są nieaktualne i zbyt restrykcyjne. Umożliwiają one państwom członkowskim stosowanie obniżonych stawek VAT tylko w odniesieniu do kilku wybranych sektorów i produktów. System ten nie przystaje do obecnych realiów i nakłada na państwa członkowskie zbyt duże ograniczenia, jeśli idzie o możliwość ustalania stawek VAT.

Do wykasowania będzie długa lista wyjątków dotyczących stawek podatku VAT, która stała się wręcz absurdalna, bowiem niektóre kraje członkowskie mogą korzystać z wyjątków, a inne nie. Celem będzie, aby teraz na nowo to zrównoważyć.

Aktualnie państwa członkowskie UE mogą stosować stawkę obniżoną do poziomu 5 proc. w odniesieniu do dwóch kategorii produktów (w Polsce towarami objętych tą stawką są podstawowe produkty żywnościowe oraz książki i czasopisma specjalistyczne). Pierre Moscovici proponuje, by zwrócić krajom członkowskim wolność w ustalaniu stawek VAT zgodnie z tym, co uważają za stosowne.

KE chciałaby, aby obowiązująca lista towarów i usług, przy których można stosować obniżone stawki, została zastąpiona nowym wykazem produktów w tym broni, napojów alkoholowych, tytoniu i gier hazardowych. Bruksela przewidziała przy tym pewnego rodzaju ograniczenie, by państwa członkowskie nie obniżały nadmiernie stawek na wszystkie towary, w którym stolice będą musiały zagwarantować, że średnia ważona stawka VAT będzie wynosiła przynajmniej 12%. Chodzi o to, by zmniejszone stawki nie przyczyniały się do zakłócania konkurencji, lecz przynosiły korzyści dla konsumentów. Dodatkową propozycją byłoby zmniejszenie kosztów związanych z podatkiem VAT dla małych i średnich przedsiębiorstw. Już teraz kraje UE mają możliwość zwolnienia sprzedaży w małych firmach z podatku VAT pod warunkiem, że ich roczne obroty nie przekraczają określonej kwoty. Ponadto przewiduje możliwość zwolnienia tych firm z obowiązków dotyczących identyfikacji, fakturowania, rachunkowości i deklaracji podatkowych.

W wyroku z dnia 18 stycznia bieżącego miesiąca Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że kwoty, jakie otrzymują artyści (w tym wydawcy) z tytułu opłat reprograficznych, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, dlatego że w świetle dyrektywy VAT nie jest to zapłata za usługę.

Obecnie przepisy prawa autorskiego w naszym Kraju dopuszczają możliwość kopiowania utworów na własny użytek i nie potrzebna jest zgoda autora ani obowiązku uiszczania na jego konto żadnych opłat. Prawo określa jednak z tego tytułu rekompensatę dla wykonawców i wydawców w postaci tak zwanej opłaty reprograficznej, którą zobowiązani są uiszczać producenci i importerzy urządzeń oraz nośników, które umożliwiają kopiowanie utworów. Należą do nich m.in. kserokopiarki, skanery, pendrive, płyty DVD i CD, na które można coś nagrać, itp. Opłaty stanowiące 3 % kwoty należnej od sprzedaży sprzętu uiszczane są na konto organizacji zbiorowego zarządzania. Uzyskana w ten sposób kwota dzielona jest między poszczególne organizacje zbiorowego zarządzania i przekazywana na rzecz wykonawców i wydawców. W rzeczywistości koszt zapłaty reprograficznej ponoszą jednakże konsumenci, bowiem wliczona jest ona do ceny produktu.

SAWP czyli Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych w Warszawie, będące organizacją uprawnioną do pobierania tychże opłat, wystąpiło do ministra finansów o wypowiedzenie się w kwestii tego, czy opłaty reprograficzne podlegają VAT. Stowarzyszenie uznało bowiem, że nie świadczy ono na rzecz producentów i importerów urządzeń oraz nośników usług w rozumieniu przepisów ustawy o VAT, dlatego pobierane opłaty nie powinny podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Minister finansów jednakże uznał to stanowisko za nieprawidłowe i w interpretacji indywidualnej wskazał, iż należności pobierane przez SAWP stanowią zapłatę za korzystanie z praw autorskich bądź praw pokrewnych związanych ze sprzedażą sprzętu do powielania i utrwalania utworów, a więc trzeba je uznać za wynagrodzenie za usługi świadczone przez autorów lub wydawców i obłożyć podatkiem VAT.

Sprawa finalnie trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wydanym w dniu 18 stycznia 2017 roku wyroku unijny trybunał przypomina, że „świadczenie usług jest dokonywane odpłatnie w rozumieniu dyrektywy VAT tylko wtedy, gdy pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi faktyczne odzwierciedlenie wartości usługi świadczonej na rzecz usługobiorcy”.

W zaistniałej sytuacji trudno twierdzić, że artyści lub wydawcy świadczą jakiekolwiek płatne usługi, w rozumieniu przepisów o VAT, na zlecenie producentów lub importerów sprzętu i że czerpią z tego zyski. Wręcz przeciwnie, obowiązek uiszczania opłat reprograficznych został nałożony na producentów oraz importerów na podstawie prawa krajowego określającego też wysokość opłat. Na dodatek, z przepisów wynika, że opłaty te mają na celu finansowanie godziwej rekompensaty na rzecz wykonawców. Godziwa rekompensata nie może natomiast zostać uznana za wzajemną usługę, lecz jest w pewnym sensie formą odszkodowania za straty, jakie ponoszą autorzy z tytułu kopiowania ich utworów.

Biorąc to wszystko pod uwagę Trybunał Sprawiedliwości orzekł, iż opłaty reprograficzne pozostaną poza zasięgiem dyrektywy VAT.

Deklarację podatkową INTRASTAT wypełniają i dostarczają odpowiednim organom podmioty gospodarcze lub osoby fizyczne, które przede wszystkim prowadzą czynne uczestnictwo w wymianie bądź przepływie (sprzedaży lub nabycia) towarów na terenie Unii Europejskiej. Do tej grupy należą także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które są podatnikiem VAT. 

Rokrocznie publikowane są przez Prezesa GUS wartości tzw. progów statystycznych pozwalających określić, kiedy występuje obowiązek przekazywania deklaracji. System statystyki obrotów handlowych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej INTRASTAT funkcjonuje w Polsce od 1 maja 2004 r. Służy głównie do gromadzenia danych, kontroli lub udostępniania danych innym uprawnionym podmiotom, a za gromadzenie i przetwarzanie tych danych odpowiedzialna jest Polska Administracja Celna. Dość istotnym jest wymóg przechowywania zgłoszeń przez okres co najmniej 2 lat, jednakże wystarczy, archiwizować sporządzone wydruki w formie elektronicznej (plik XML) na nośnikach typu pendrive czy dysk DVD. 

Kancelarie finansowe i biura rachunkowe są świetnym miejscem by przekazać tego typu obowiązki sprawozdawcze oraz jednocześnie mieć pewność, że przestrzegana będzie ciągłość składania odpowiednich dokumentów (włącznie ze sprawozdaniami zerowymi). To na pewno uchroni was od ewentualnych sankcji nałożonych przez Izbę Celną z powodu nie wywiązania się z obowiązku składnia deklaracji Intrastat. Wasza rola ogranicza się jedynie do wyboru najwygodniejszej formy korespondencji przesyłając odpowiednią dokumentację (kserokopie faktur WNT, WDT), na podstawie, której pracownik biura rachunkowego przygotuje deklarację Intrastat.

Podobnie, jak w przypadku powierzenia księgowości podatkowej, odpowiedzialność za prawidłowe dokonywanie zgłoszeń INTRASTAT odpowiedzialna jest osoba zobowiązana do dokonywania tych zgłoszeń, nawet w przypadku, gdy korzysta z usług biura rachunkowego.